,

Nowy sposób myślenia i działania: czy polska edukacja jest gotowa na kaizen?

Dzisiejsi uczniowie i studenci w przyszłości podejmą pracę w zawodach, które jeszcze nie istnieją, będą korzystać z technologii, których jeszcze nie wynaleziono i mierzyć się z problemami, których jeszcze nie umiemy sobie wyobrazić. Czy można się na to przygotować? I jaki ma to związek z filozofią kaizen?

Szacuje się, że przy obecnym rozwoju technologii ilość informacji technicznych i nowych technologii podwaja się co 2 lata. Dla studenta 4-letnich studiów technicznych, będącego na 3-cim roku, wiedza z 1-szego roku może być już nieaktualna. Jednocześnie najbardziej „wzięte” dziś zawody jeszcze kilka lat temu nie istniały. Dzisiejszy uczeń, nim ukończy 38 lat, podejmie pracę na 10-14 stanowiskach – większość z nich najprawdopodobniej dziś jeszcze nie istnieje. Jak przygotować się na te zmiany?

ZMIANA MYŚLENIA I FILOZOFIA CIĄGŁEGO DOSKONALENIA
Jedną z odpowiedzi na te wątpliwości jest kierunek w edukacji, który postawi na nowy sposób myślenia i działania. Dostarczy uczniowi takich umiejętności, które pozwolą mu się przystosowywać, być elastycznym, otwartym na zmiany, umieć docierać do potrzebnej wiedzy na bieżąco, analizować, kojarzyć fakty, wyciągać wnioski, systemowo rozwiązywać problemy, dostrzegać możliwości doskonalenia i usprawniania. A więc nie daje wiedzy jako takiej, lecz uczy, jak na bieżąco wiedzę pozyskiwać i wykorzystywać. Stąd niezwykle blisko do filozofii kaizen, która opiera się przede wszystkim na następujących zasadach:

1. Problemy stwarzają możliwości
2. Bierz pomysły od wszystkich
3. Myśl nad rozwiązaniami możliwymi do wdrożenia
4. Odrzucaj ustalony stan rzeczy
5. Wymówki, że czegoś się nie da zrobić, są zbędne
6. Wybieraj proste rozwiązania, nie czekając na te idealne
7. Użyj sprytu zamiast pieniędzy
8. Pomyłki koryguj na bieżąco
9. Ulepszanie nie ma końca
10. Pytaj 5 razy „Dlaczego?” zamiast 5 razy „Kto?”

Powyższe zasady są fundamentem permanentnej zmiany na lepsze – zarówno w kontekście dokonywania się samej zmiany, jak i optymalnego przystosowania się do niej. Na lata 2014-2020 polska edukacja – od przedszkolnej, przez podstawową, gimnazjalną, ponadgimnazjalną, zawodową i wyższą – otrzyma znaczące środki, pochodzące głównie z funduszy unijnych, na dodatkowe zajęcia edukacyjne dla uczniów, studentów, kadry dydaktycznej, a także… rodziców. Środki będą mogły być przeznaczone nie tylko na zajęcia dodatkowe, ale także na zmianę programów kształcenia. Sięgając po filozofię ciągłego doskonalenia kaizen szkoły i uczelnie mają w najbliższych latach szanse przygotować uczniów i studentów do permanentnej, dynamicznej zmiany, która jest nieunikniona niemal w każdej dziedzinie życia.

Zmiana sposobu myślenia i przedstawienie się na elastyczność są bezcenne. Jakie jeszcze korzyści mogą być udziałem uczniów, nauczycieli, dyrektorów placówek?

KORZYŚCI DLA UCZNIA:
1. Ma dobrze zorganizowane miejsce nauki w klasie oraz odrabiania lekcji w domu.
2. Nie traci czasu, bo wie jak najszybciej i najskuteczniej przygotuje się do lekcji / sprawdzianu.
3. Potrafi zrozumieć skąd bierze się (jego) problem.
4. Umie sobie poradzić z rozwiązaniem (własnego) problemu.
5. Potrafi oszczędzać, bo wie, że oszczędności to najłatwiej zarobione pieniądze. Oszczędza wodę, prąd, papier, przybory szkolne i inne zasoby.
6. Wie, że warto się doskonalić, a małe kroki nie są trudne – wystarczy chcieć.
7. Stale szuka pomysłów. Liczą się wszystkie, mądre, szalone, odważne… Wie, że każdy pomysł warto zgłosić nauczycielowi / wychowawcy.
8. Ciągle coś udoskonala: swój sposób nauki, swoje prace i zadania, swoje relacje z kolegami i koleżankami.
9. Umie współpracować z kolegami i koleżankami, tak aby dobrze wykonać wspólny projekt oraz mieć z tego radość.
10. Dzięki opisanym i upowszechnionym standardom funkcjonowania społeczności szkolnej i samorządu szkolnego, rozwija postawę obywatelską – jako przyszły Polak i wyborca.

KORZYŚCI DLA NAUCZYCIELA:
1. Pracuje w oparciu o zestandaryzowane – pochodzące z najlepszych praktyk – procesy edukacyjne (dotyczące prowadzenia zajęć, przygotowania sprawdzianów, pracy z uczniami zdolnymi, oceniania, procesów wychowawczych).
2. Pracuje w szkole, gdzie są zdefiniowane sposoby pracy z uczniami (pracy z grupą, prowadzenia zajęć warsztatowych / interaktywnych, sposobów dzielenia na grupy, przeprowadzania i oceny ćwiczeń i prac grupowych, pobudzania kreatywności, definiowania i rozwiązywania problemów).
3. Ma umiejętności definiowania problemów i zna uporządkowane podejście do ich rozwiązania.
4. Zna standardy efektywnej współpracy w zespole i pracy w projektach.
5. Oszczędza czas na poszukiwanie dzięki wprowadzonym standardom (mniej poszukiwania dokumentów, informacji, artykułów biurowych, formularzy, raz przygotowanych narzędzi, ankiet, sprawdzianów i testów, innego rodzaju wiedzy).
6. Dzięki wprowadzonym standardom oszczędza czas tracony wcześniej na oczekiwanie (na podpis, na decyzję, na informację, na zbyt późno zamówiony artykuł biurowy).
7. Ma mniejsze przeciążenie informacją (mniej niepotrzebnie odebranych maili dzięki standardom komunikacji mailowej, krótsze instrukcje, ograniczona długość spotkań dzięki wprowadzonym standardom, tylko właściwe osoby na spotkaniu, redukcja niepotrzebnych raportów i zestawień dzięki analizie procesów, redukcja długości ankiet i formularzy).
8. Pracuje indywidualnie w bardziej komfortowych warunkach (lepsza organizacja czasu i pracy, praca mniej przerywana, lepiej zorganizowane miejsce pracy – zarówno w klasie, jak też poza nią, podział na strefy ciszy i pracy głośnej).
9. Ma zredukowany zbędny ruch i zbędny transport dzięki lepszemu zorganizowaniu otoczenia stanowiska pracy (np. drukarka w pobliżu, szafa z materiałami „pod ręką”).

KORZYŚCI DLA DYREKTORA SZKOŁY I SAMEJ PLACÓWKI OŚWIATOWEJ:
1. Oszczędność zasobów, eliminacja marnotrawstwa i ekomarnotrawstwa dzięki zwiększonej świadomości uczniów, nauczycieli i pozostałych pracowników oraz dzięki wprowadzonym standardom (np. dot. oświetlenia: czujki ruchu, czasowe, zmierzchowe, opisane włączniki, zastosowane perlatory wody w kranach, spłuczki dwufazowe, wdrożone sposoby oszczędności energii elektrycznej i cieplnej).
2. Dzięki wprowadzonym standardom oszczędność czasu pracy traconego wcześniej na poszukiwanie (mniej poszukiwania dokumentów, informacji, artykułów biurowych, formularzy, raz przygotowanych narzędzi, ankiet, sprawdzianów i testów, innego rodzaju wiedzy).
3. Dzięki wdrożeniu standardów i zwiększeniu świadomości marnotrawstwa ograniczenie zużycia materiałów (mniej zbędnych kopii, ograniczenie druku jednostronnego, na rzecz dwustronnego i komunikacji elektronicznej, mniej zbędnie zamówionych materiałów biurowych, mniej gubiącego się drobnego wyposażenia, typu dziurkacze, zszywacze dzięki tablicom cieni).
4. Mniejsze przeciążenie informacją (mniej niepotrzebnie odebranych maili dzięki standardom komunikacji mailowej, krótsze instrukcje, ograniczenie długości spotkań dzięki wprowadzonym standardom, tylko właściwe osoby na spotkaniu, redukcja niepotrzebnych raportów i zestawień dzięki analizie procesów, redukcja długości ankiet i formularzy).
5. Nieprzerywana, komfortowa praca (lepsza organizacja czasu i pracy, lepiej zorganizowane stanowisko pracy).
6. Mniej zbędnego ruchu i zbędnego transportu dzięki lepszemu zorganizowaniu otoczenia stanowiska pracy (np. drukarka w pobliżu, szafa z materiałami „pod ręką”).
7. Mniej awarii sprzętu – komputerów, drukarek, innych sprzętów biurowych dzięki procedurom szybkiego usuwania awarii, a także dzięki one point lessons – jednominutowym instrukcjom obsługi sprzętu dostępnym w widocznym miejscu przy urządzeniu.
8. Lepiej zorganizowania powierzchnia i miejsca magazynowania (mniej nadmiarowych dokumentów, mniejsza liczba segregatorów z dokumentacją, mniej szaf na dokumenty, wprowadzone systemy do organizowania informacji, w efekcie mniejsze wymagania dotyczące powierzchni i przestrzeni, mniejsze stany magazynowe artykułów biurowych dzięki wprowadzeniu rozwiązań typu kanban).
9. Zestandaryzowane, w oparciu o najlepsze praktyki, procesy edukacyjne (dotyczące prowadzenia zajęć, przygotowania do sprawdzianów, pracy z uczniami zdolnymi, oceniania, procesów wychowawczych).
10. Umiejętne definiowanie problemów i uporządkowane podejście do ich rozwiązania dzięki upowszechnieniu takiego podejścia.
11. Większa otwartość na zmiany, zgłaszanie usprawnień i kreatywne rozwiązywanie problemów.
12. Obecne standardy efektywnej współpracy w zespole i pracy w projektach.

Jeśli pokusimy się jeszcze o wymienienie korzyści dla przyszłego pracodawcy, to koło kaizen zamknie się. Zanim jednak młody człowiek zostanie pracownikiem trzeba zauważyć jeszcze korzyści płynące z edukacji kaizen dla rodziny i rodziców. Sytuacje wdrażania kaizen i filozofii ciągłego doskonalenia w edukacji mają miejsce na całym świecie. Najbardziej chyba spektakularną decyzją wdrożenia kaizen była decyzja rządu Mauritiusa o implementacji i zaszczepieniu takiego sposobu myślenia na poziomie całego państwa. Działania objęły nie tylko edukację, ale także szpitale, urzędy i inne instytucje państwowe. Warto zainspirować się tym przykładem.

Artykuł ukazał się w Kwartalniku Kaizen nr. 2/2016, pod tytułem „Myślenie w działaniu.Czy polska edukacja jest gotowa na Kaizen?”

Ewa Karpińska-Bryke
Jest założycielem i od ponad 20 lat członkiem zarządu PROFES. Doradca gospodarczy, konsultant, inżynier z zacięciem ekonomicznym. Propaguje społeczną odpowiedzialność biznesu i etykę w biznesie. Współpracuje z Forum Odpowiedzialnego Biznesu, a także organizacjami skupiającymi pracodawców w zakresie promowania odpowiedzialności i zrównoważonego rozwoju. Entuzjastka rozwiązań ekologicznych w funkcjonowaniu przedsiębiorstw. Występuje na konferencjach, publikuje w pismach specjalistycznych.